Paris vẫn được ca ngợi, tôn thờ, thậm chí là còn khiến nơi nơi ghen tị vì vẻ đẹp kiến trúc của thành phố. Thực vậy, vẻ đẹp của những con đường thì không còn gì phải bàn cãi nữa, cứ nhìn là thấy. Tuy không phải tất cả chúng ta đều nhất trí một quan điểm về sự cuốn hút không thể chối cãi của Paris, nhưng có một điều phải công nhận rằng: Có quá nhiều công trình kiến trúc đồ sộ trong lòng thủ đô. Sau khi đọc bài viết này, nếu đi dọc quảng trường Concorde, có thể bạn sẽ ngạc nhiên đấy, khi mà ít ai biết, ở phía cuối con đường lớn, có một công trình «hơi lệch pha» với Paris được cách tân bởi bá tước Hausmann. Và nếu tìm hiểu kĩ thì ta sẽ còn ngạc nhiên hơn. Đó chính là nhà thờ Madeleine. Công cuộc xây dựng ngôi thánh đường này trải qua khá nhiều thăng trầm, nhiều biến cố và bấp bênh, kể từ lúc còn trên bản vẽ năm 1757 cho đến Lễ Cung hiến Thánh đường vào năm 1845…
Trong khuôn khổ một Paris mở rộng
Nhà thờ Madeleine là một tác phẩm thuần túy theo phong cách tân cổ điển rất phổ biến ở Pháp vào thế kỉ 18. Công trình này được xây dựng để cân xứng với điện Bourbon ở phía đối diện – bên kia sông Seine và nằm trong cụm quy hoạch quảng trường Concorde. Việc xây nhà thờ không nhằm mục đích nào khác ngoài nhu cầu bức thiết, ít nhất là trong khoảng thời gian đầu. So với quy mô của cả giáo xứ (sau khi khu vực này được sát nhập vào Paris năm 1722) thì nhà thờ cũ quá nhỏ bé. Trước kia, đây chỉ là một vùng thuộc ngoại ô Paris, có tên gọi là Thành phố Giám Mục. Sau này, khu phố được mở rộng một cách nhanh chóng. Đó là lí do vì sao lệnh xây dựng nhà thờ được ban bố tức thời như vậy. Nhà thờ mới là một phần trong kế hoạch của thủ đô nhằm tái quy hoạch khu vực này, với quảng trường Concorde và quảng trường Louis XV. Thánh đường mới được xây nằm trên trục nối dài của quảng trường, phía đầu đường Royale, thẳng trước mặt là điện Bourbon (được xây năm 1728).
Không phải tình cờ mà điện Bourbon trông như bản sao của nhà thờ Madeleine. Chính Napoléon, vào năm 1806, đã quyết định xây thêm một mặt tiền 12 trụ cho điện Bourbon, dinh Thượng Viện của nước Pháp, để tạo ra một hình mẫu đối xứng giữa hai bờ sông Seine với nhà thờ Madeleine. Tuy nhiên, điện Bourbon sau khi đã cách tân, được khánh thành năm 1810 trong khi nhà thờ Madeleine thì vẫn mãi trong tình trạng đang xây dựng! Những bản vẽ độc đáo được đặt hàng cho kiến trúc sư Pierre Contant d’Ivry, người có công lớn trong quá trình tân trang điện Hoàng Gia (Palais Royal).
Tuy nhiên, nhà thờ hiện nay lại không hề giống với bản vẽ lúc khởi công xây dựng vào năm 1763, do chính Louis XV làm lễ đặt viên đá đầu tiên. Cái chết của Pierre Contant d’Ivry vào năm 1777 đã kéo theo nhiều thay đổi. Học trò của ông, Guillaume-Martin Couture đã kế tục công trình đang thi công, đi theo những định hướng mà người thầy Ivry mong muốn. Ông mất vào năm 1799 khi chưa hoàn thành xong tác phẩm để đời của mình: ông đã từ chối nhận các khoản bổng lộc để dồn tiền cho việc thi công, thay vào đó có một con đường mang tên mình, nhưng điều đó chưa bao giờ được thực hiện…
Lịch sử nhà thờ Madeleine: Pierre-Alexandre và Napoléon
Nhà thờ thuộc về những khu phố xinh đẹp của Paris
Hiện nay, nhà thờ Madeleine nằm ở một trong những khu phố tâm điểm của Paris và là một trong những công trình được thăm viếng nhiều nhất của thành phố. Nằm giữa quận 8 và quận 9, ở đầu đường Royale, đại lộ Italiens và đại lộ Malesherbes. Rõ là ta không thể nào bỏ sót. Và đừng quên là ở thế kỉ XVIII, khu phố này chỉ là khu vực ngoại ô của Paris, còn ngày nay, ai cũng biết đây là phố của những nhà hàng ẩm thực cao cấp như Hediard và Fauchon. Quảng trường Madeleine chỉ toàn bộ khu vực bao xung quanh nhà thờ. Khu phố đã đi xa hơn cội rễ bình dân ban đầu của nó, cũng như ý định vinh danh quân đội thuở nào của Napoléon.
Một trong những điều yêu thích của tôi khi vào thăm nhà thờ này là hơi thở cổ điển, ta còn có thể nhìn ra xa tít tắp trục công trình từ Quảng trường Concorde cho đến điện Bourbon. Ta có thể nhìn thấy ở tận phía cuối đường cột tháp trên Quảng trường Concorde. Nhìn lên cao tầm 28 bậc, ta mới thấy hết vẻ nguy nga của ngôi đền theo kiểu kiến trúc cột bao quanh, với 52 cột trụ lấy mẫu từ thành Corinthe (Hy Lạp). 30 m chiều cao, 108 m chiều dài và 43 m chiều rộng là các kích thước được thiết đặt cho ngôi đền của Napoléon.
Ở bên trong ngôi giáo đường, vẫn là hơi thở cổ đại, tạo nên một nét thuần nhất với phần ngoại thất. Tôi thấy nó có nét gì đó giống với đền Panthénon ở Rome, không biết các bạn có thấy thế không? Nhà thờ này còn nổi tiếng với đàn phong cầm Cavaillé-Coll từng được chơi bởi bậc thầy Camille SaintSaëns. Ngày nay, những buổi hòa nhạc tổ chức tại nhà thờ Madeleine vẫn được nhắc đến luôn, ta có thể ghé đến và tham dự.
Hiện nay, nhà thờ thuộc về Giáo xứ Elysée và vùng ngoại ô Saint-Honoré, tuy nhiên, tôi có cảm giác rằng không phải tất cả các giám quản đều là người Công giáo. Cũng chẳng quan trọng gì, những con chiên ngoan đạo thì vẫn đến đây luôn, nhân lúc nghỉ ngơi giữa các buổi hội họp làm ăn, hay ngay khi vừa ra khỏi căn hộ Paris cũ kĩ. Tóm lại, Madeleine đơn thuần là nhà thờ của một xứ đạo! Các bạn có thể tra cứu website của nhà thờ để biết thêm đôi điều về lịch sử của nó. Giao diện và nội dung có đi kèm nhiều chỉ dẫn về du lịch, khá là thân thiện với mọi người. Vì bạn biết rồi đấy, đây vốn là một khu phố siêu cấp về mặt kiến trúc. Nếu yêu thích những buổi hòa nhạc có trình diễn đàn phong cầm, bạn có thể tham khảo thêm các chương trình âm nhạc do nhà thờ tổ chức.